W CENTRUM MEDYCZNYM IKAR prowadzimy rehabilitację dzieci z zaburzeniami wieku rozwojowego w ośrodku dziennym. Jest to program, który  oferuje wczesną, kompleksową, skoordynowaną, wielospecjalistyczną pomoc dziecku zagrożonemu niepełnosprawnością lub niepełnosprawnemu oraz jego rodzinie.

Rehabilitacja dzieci z zaburzeniami wieku rozwojowego została  włączona w zakres REH, jednak wymaga współpracy wielu specjalistów różnych dziedzin nie tylko pod kątem rozwoju motorycznego, ale również poznawczego, emocjonalnego i społecznego.  Wiąże się to z koniecznością ciągłego porozumiewania się między sobą  terapeutów oraz przekazywania sobie na bieżąco informacji dotyczących stanu zdrowia dzieci.

Podstawowym warunkiem uzyskania pozytywnych efektów terapii jest jak najwcześniejsze podjęcie działań diagnostyczno-terapeutyczno-rehabilitacyjnych, nawet natychmiast po urodzeniu. Rodzice zagrożonych niepełnosprawnością dzieci nierzadko skarżą się na niedostateczne diagnozowanie swoich pociech, ich zdaniem:

- diagnoza stawiana jest zbyt późno pomimo tego, że objawy były widoczne znacznie wcześniej i sygnalizowane przez samych rodziców,

- niedostateczna reakcja lekarzy na niepokojące objawy,

- utrudniony dostęp do opieki specjalistycznej,

-  niewystarczająca informacja dla rodziców.

Dzieciom, które wykazują tylko niewielkie zaburzenia i opóźnienia rozwojowe lub nieharmonijny rozwój, wczesna pomoc daje szansę na całkowite wyrównanie zaburzeń  w krótkim czasie. Z kolei u dzieci, których rozwój jest poważniej zaburzony, wczesna pomoc pozwala na uruchomienie całego ich pozytywnego potencjału, a działania te zapobiegają  pogarszaniu się stanu i utrwalaniu negatywnych skutków występującej u dziecka niepełnosprawności. Pierwsze lata życia dziecka są najważniejsze dla rozwoju jego samodzielności, dojrzałości do nauki w szkole i jej efektywności oraz dla sprawności i funkcjonowania człowieka dorosłego w przyszłości. Do chwili obecnej nie doceniano specyfiki wczesnego rozwoju dziecka oraz skutków zaniedbań w tym okresie. Dla dzieci, u których zostało zdiagnozowane zagrożenie niepełnosprawnością lub niepełnosprawność, istotna jest potrzeba stałego monitoringu stanu zdrowia i psychomotorycznego rozwoju a także  realizowanie programu terapii uzależnionej od potrzeb zdrowotnych i rozwojowych dziecka przez stały zespół specjalistów.

Praca z dzieckiem odbywa się tyle razy w tygodniu, na ile rodzice ze swoimi pociechami są wstanie się do niej dostosować. Wykorzystywane się różne metody i techniki, które  dobierane są indywidualnie do potrzeb psychofizycznych małego pacjenta. Czas trwania terapii, jak i częstotliwość jej stosowania są zróżnicowane, dostosowane   do stanu możliwości i potrzeb dziecka.

Po konsultacji lekarskiej, która odbywa się na podstawie skierowania, lekarz wpisuje swoje uwagi do historii choroby pacjenta z odpowiednimi zaleceniami co do dalszych konsultacji oraz zleca odpowiednią terapię z dziedziny, w której konsultuje. Na podstawie tego pacjent jest kwalifikowany do odpowiedniej grupy terapeutycznej i włączany do programu.

· diagnoza psychologiczna mająca na celu ocenę poziomu rozwoju umysłowego i emocjonalno-społecznego dziecka w oparciu o wywiad kliniczny, obserwację zachowania dziecka oraz metody testowe,

·  diagnoza funkcjonalna mająca na celu szczegółową ocenę rozwoju dziecka w oparciu o diagnostykę neuropsychologiczną,

· ustalenie wraz z innymi członkami zespołu (pedagog, logopeda, psycholog) indywidualnego,  kompleksowego programu terapeutycznego,

· indywidualne lub grupowe zajęcia terapeutyczne,

· psychoterapeutyczne oddziaływanie na członków rodziny,

· ocena postępów w rozwoju,

· przygotowywanie pisemnych opinii psychologicznych wraz ze wskazaniami dla potrzeb rodziców, lekarza prowadzącego, innych specjalistów.

·  ustalenie wraz z innymi członkami zespołu (pedagog, logopeda, psycholog) indywidualnego,  kompleksowego programu terapeutycznego,

· prowadzenie indywidualnej i grupowej terapii z zastosowaniem odpowiednich metod stymulacji rozwoju dziecka – w oparciu o diagnozę wielospecjalistyczną (terapii zajęciowej, socjoterapii, terapii edukacyjnej, terapii zabawą, terapii muzyką, kinezyterapii psychomotorycznej, terapii behawioralnej),

· konsultacje i/lub instruktaże dla innych członków zespołu terapeutycznego oraz  dla rodziców.

·   diagnoza logopedyczna na podstawie wywiadu oraz oceny funkcji biologicznych dziecka ważnych dla rozwoju mowy,

· prowadzenie ćwiczeń oddechowo-fonacyjnych,

· prowadzenie ćwiczeń usprawniających narządy mowy,

· prowadzenie ćwiczeń słuchowych,

· stymulacja mowy biernej i czynnej,

· korekcja artykulacji,

· sprawdzanie efektów prowadzonej terapii,

· instruktaże dla rodziców dotyczące: technik karmienia, higieny jamy ustnej, ćwiczeńlogopedycznych, zabaw słuchowych, wykonywania masaży itd.

Zabiegi konieczne do prowadzenia leczenia oraz niezbędne do wspomagania kinezyterapii jak: parafinoterapia, krioterapia miejscowa, laseroterapia, terapia prądami o wysokiej i niskiej częstotliwości, ultradźwięki, światłolecznictwo, elektroterapia, masaże podciśnieniowe kończyn i inne. Zlecane przez lekarza w zależności od schorzenia, stopnia niepełnosprawności.

Do których zaliczamy :

- kinezyterapię- ćwiczenia ruchowe dostosowane do potrzeb i możliwości ich wykonania, wieku i stopnia niepełnosprawności dziecka,

- masaż- stosowany przy wspomaganiu ogólnej terapii mający na celu uruchomienie przez terapeutę zaburzonych funkcji układu ruchu, mięśni, zaburzenia układu krążenia obwodowego, obrzękach oraz prowadzeniu terapii relaksacyjnej,

- nauka czynności życia codziennego, do której możemy zaliczyć wszelkiego typu zachowanie niezbędne do samodzielnego funkcjonowania dziecka np.: siadanie, układanie w pozycji leżącej, karmienie, noszenie itp.

Stosowane przy lżejszego typu schorzeniach, prowadzone przez terapeutę, a wykonywane przez pacjentów samodzielnie - często w formie naśladowania ruchów ćwiczeń wykonywanych przez prowadzącego zajęcia. Zajęcia grupowe mają często bardzo ważne znaczenie, jak chodzi o efekty, ponieważ wprowadzenie elementu rywalizacji sprzyja chęci osiągania jak najlepszych wyników, a co za tym idzie stymuluje coraz doskonalsze wykonywanie ćwiczeń. Prowadzone są też zajęcia grupowe przez pedagoga, psychologa i logopedę.

Polega ona na wyzwoleniu u pacjenta reakcji mięśniowych, nazwanych kompleksami odruchowej lokomocji, odruchowego obrotu i odruchowego pełzania. Stosuje się ją w przypadku zagrożenia mózgowym porażeniem dziecięcym i w mózgowym porażeniu dziecięcym, w leczeniu utrwalonych niedowładów, a także w przypadku uszkodzeń splotu ramiennego, przepuklinach oponowo-rdzeniowych, chorobach  genetycznych oraz wszędzie tam, gdzie konieczne jest usprawnianie ruchowe - niezależnie od wieku pacjenta. Prowadzone jest rozpoznawanie zaburzeń kinezjologicznych pacjenta i układanie odpowiedniego programu rehabilitacyjnego. Terapia odbywa się wspólnie z rodzicami. Ćwiczenia winny być stosowane cztery razy dziennie.

Stosuje się ją w celu leczenia dzieci z zaburzeniami mózgowo-ruchowymi, jak również w leczeniu dzieci z zakłóceniami sensorycznymi i genetycznie uwarunkowanymi upośledzeniami. W terapii dzieci wg Bobathów stosowane są trzy techniki, które przenikają się w zależności od potrzeb:

- stymulacja: przygotowanie i wprowadzenie ruchu dwoma różnymi technikami stymulacyjnymi, odbierane bezpośrednio przez odpowiednie zmysły. Rozróżnia się stymulację hamującą (wstrzymującą) i aktywizującą (uwalniającą).

- hamowanie (powstrzymywanie): przez powstrzymywanie zmieniona jest jakość napięcia mięśniowego oraz zlikwidowane patologiczne wzorce ruchowe w celu stworzenia dziecku korzystniejszej sytuacji wyjściowej do aktywnych ruchów.

- facylitacja (ułatwienie przez aktywizację): utorowanie fizjologicznych wzorców ruchowych. Ważnym warunkiem poznania rodzajów wzorców ruchowych jest dobra analiza normalnego rozwoju czuciowo-ruchowego.

Podstawowym celem terapii jest praca nad funkcją, której chory potrzebuje. Siła mięśni, zakres ruchu - to, co jest ważne w tradycyjnym postępowaniu terapeutycznym, jest tylko środkiem do uzyskania celu jakim jest funkcja. Koncepcja ta zaleca postrzeganie chorego  w sposób całościowy, wykorzystując do terapii silne i zdrowe regiony ciała. Umożliwia to pełne wykorzystanie rezerw tkwiących w organizmie, motywuje do dalszego działania, a co najważniejsze zapewnia bezbolesną pracę, bez traumatyzujących psychicznie i fizycznie doznań. Chory powinien być partnerem fizjoterapeuty, określającym zakres i granice działania. To on ustala cele terapii. Terapeuta ma w tym wypadku rolę doradczą. Dzięki takiemu podejściu chory nawet  z dużą dysfunkcją zachowuje dobrą motywację i jest pozytywnie nastawiony do współpracy z terapeutą.

Jest to proces w którym następuje organizacja dostarczanych do naszego mózgu wrażeń sensorycznych tak, aby mogły być wykorzystane w celowym działaniu, czyli w reakcjach adaptacyjnych, służących do wykonania określonej czynności, przyjęcia odpowiedniej pozycji ciała itp. Jeśli występują zaburzenia w odbiorze i integrowaniu bodźców zmysłowych to będą pojawiać się dysfunkcje w rozwoju poznawczym, motorycznym oraz zachowaniu dziecka. Celem terapii SI jest poprawa jakości przesyłania i organizacji informacji sensorycznej, tj. tego co jest odbierane przez różne zmysły naszego organizmu. Głównym zadaniem jest dostarczenie kontrolowanej ilości bodźców sensorycznych: przedsionkowych, proprioceptywnych i dotykowych w taki sposób aby dziecko odpowiadało reakcją poprawiającą integrację tych bodźców.

Czas trwania rehabilitacji  zależy od indywidualnych możliwości układu nerwowego dziecka i jest niemożliwy do określenia przy zaburzeniach regulacji napięcia mięśniowego - pracujemy do momentu uzyskania zadawalającego stanu dziecka, a więc do opanowania przez nie odruchów lokomocji i prawidłowego napięcia mięśniowego. Przy MPD, przepuklinach oponowo-rdzeniowych, zespole Downa, uszkodzeniu splotu barkowego – rehabilitacja jest procesem ciągłym, umożliwiającym rozwój dziecka. U dzieci z wadami postawy pracujemy czasami kilka lat w celu uzyskania jak najbardziej prawidłowej postawy, warunkującej komfort życia. Często wytrzymałość psychiczna i fizyczna dzieci decyduje o terapii łączonej. Nie zawsze udaję się zastosować dwa, trzy rodzaje terapii u różnych specjalistów jednego dnia. Jest ona rozbijana na krótkie okresy naprzemiennie jako terapia ruchowa i psychoterapia.

- skierowanie od lekarza specjalisty: neurologa, ortopedy, rehabilitanta, reumatologa, pediatry, lekarza POZ,

- porada kwalifikowanego fizjoterapeuty (badanie wg metody Vojty),

- wywiad okołoporodowy (wypis ze szpitala, wpisy w książeczce zdrowia dziecka, wpisy konsultujących specjalistów, badania diagnostyczne),

- przewlekłe schorzenia: przepuklina oponowo-rdzeniowa, MPD, uszkodzenie splotu barkowego, wada postawy, stan po zabiegu ortopedycznym, schorzenia reumatologiczne i neurologiczne,

- orzeczenie o niepełnosprawności.

- ocena rozwoju neurofizjologicznego na podstawie spontanicznego zachowania dziecka w leżeniu przodem i tyłem oraz reakcji odruchowych wg Vojty,

- ocena odruchów neurologicznych,

- ocena czucia,

- pomiary długości, obwodów i masy ciała,

- pomiar zakresu ruchomości w stawach,

- ocena chodu, lokomocji,

- ocena postawy, ocena odcisku stopy na pedoskopie,

- ocena deformacji i zniekształceń,

- ocena samoobsługi,

- pomiar siły mięśniowej (Lovetta, pomiar dynamiczny).

Następuje po uzyskaniu celu założonego przy układaniu programu rehabilitacyjnego, czasami zbliżeniu wyników terapii i uzyskaniu jak największej poprawy w stosunku do programu przygotowanego przez prowadzących. Czas trwania rehabilitacji jest indywidualny dla każdego pacjenta.

lek. spec. rehabilitacji  M. Borowicz